Nguyễn thị Bích Hồng và Bộ môn Cây có dầu Dài ngày
1. MỞ ĐẦU:
Theo kết quả tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp và thủy sản năm 2001 của cục Thống kê hiện nay có 468.061 hộ nông dân trồng dừa và bình quân mỗi hộ nông dân có 0,2 ha dừa. Đó là chưa kể đến lực lượng chế biến tập trung khá đông ở những tỉnh có diện tích trồng nhiều dừa như Bến Tre, Bình Định, Trà Vinh ... Dừa cũng là nguyên liệu chính cho hoạt động sản xuất và chế biến các sản phẩm có giá trị cao khác như cơm dừa nạo sấy, chỉ xơ dừa, than gáo dừa…
Qua thực tế điều tra của Viện Nghiên cứu dầu thực vật thì đa số người trồng dừa đã sử dụng nguồn giống không qua tuyển chọn, giống không có nguồn gốc rõ ràng nên năng suất thấp (bình quân 36 – 40 quả/cây/năm), dẩn đến thu nhập thấp và không ổn định.
Gia tăng thu nhập thực tế cho người trồng dừa thông qua sử dụng giống dừa năng suất cao, thích nghi tốt là việc làm cần thiết để bảo vệ và phát triển vùng nguyên liệu cây có dầu, thúc đẩy các hoạt động đa dạng hóa sản phẩm từ dừa.
Báo cáo này chúng tôi xin được trình bày kết quả bình tuyển cây dừa mẹ ở các tỉnh phía Nam trong giai đoạn 2001 – 2003.
2. MỤC TIÊU:
Bình tuyển cây dừa mẹ (cây đầu dòng) từ các vườn dừa có sẵn để cung cấp giống dừa có năng suất cao, chất lượng tốt nhằm thay thế các vườn dừa lão và vườn trồng mới cho các địa phương.
3. PHƯƠNG PHÁP:
Tiêu chuẩn chọn cây mẹ:
Trong các vườn dừa hiện có chọn những cây có đủ 6 tiêu chuẩn:
1. Cây có trên 80 trái/cây/năm (đối với giống dừa Ta, Dâu), năng suất ổn định.
2. Trọng lượng cơm dừa tươi > 400g/trái (≈ 200g cơm dừa khô).
3. Thân cây phát triển bình thường, không dị dạng, vết sẹo lá khít nhau.
4. Tán lá phân phối đều, nhiều lá.
5. Tuổi cây từ 15 – 45 tuổi.
6. Không mọc ở những nơi đặc biệt như gần chuồng gia súc, không bị sâu bệnh.
7. Không bị bọ dừa phá hại hoặc bị gây hại với tỷ lệ thấp < 10%.
Phương pháp xác định cây mẹ:
- Lập phiếu bình tuyển.
- Sau khi khảo sát cây dừa với các chỉ tiêu đã nêu, dùng sơn đánh dấu những cây đủ tiêu chuẩn theo ký hiệu đã được qui định thống nhất trên phiếu.
- Theo dõi những cây đánh dấu trong 3 năm liên tiếp, vẫn chú trọng đến tiêu chuẩn 1 và 2, để chọn lại những cây giống tốt, ổn định.
Tuy nhiên để phục vụ kịp thời cho sản xuất, có thể sử dụng ngay trái giống từ những cây đã được đánh dấu này, nhưng phải tuyển lựa nghiêm ngặt trong vườn ươm để loại bỏ những trái mọc mầm chậm, mầm yếu…
4. KẾT QUẢ:
Dừa là cây sinh sản hữu tính, có thời gian sinh trưởng dài (50-60 năm) và tỉ lệ nhân giống dừa thấp (1:50). Việc chọn lọc và sử dụng các vật liệu trồng có phẩm chất tốt là rất quan trọng. Việc bình tuyển để chọn những cây có năng suất cao đã được tiến hành ở hầu hết các nước trồng dừa thuộc châu Á, châu Phi, châu Đại Dương. Phương pháp này đơn giản nhưng có hiệu quả cao, dể áp dụng, ít chi phí.
Ở nước ta, dự án phát triển giống dừa giai đọan 2001 – 2005 đòi hỏi hàng năm phải có một lượng trái giống rất lớn để đáp ứng nhu cầu của nông dân. Muốn đáp ứng được yêu cầu trên, công tác bình tuyển giống ở địa phương giữ vai trò quyết định và cơ bản nhất. Đây là một biện pháp ít tốn kém, dễ thực hiện, cho hiệu quả nhanh, chỉ cần khỏang thời gian từ 1 – 3 năm.
Năm 2000, nạn dịch Bọ dừa (Brontispa) tấn công hàng triệu cây dừa ở các tỉnh ven biển miền Trung đến các tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long. Do đó chúng tôi chỉ bình tuyển ở những vùng có tỉ lệ gây hại của Bọ dừa thấp và vùng có giống dừa đặc trưng.
Qua kết quả bình tuyển, các cây xuất sắc của các giống dừa sau đây đã được tuyển chọn: Ta, Dâu, Giấy, Bung… (thuộc nhóm dừa cao), Xiêm, Ẻo, Tam Quan… (thuộc nhóm dừa lùn) và một số giống đặc biệt có giá trị kinh tế cao: Dứa, Đặc ruột.
Trong giai đoạn 2001 – 2003, công tác bình tuyển cây dừa mẹ được triển khai trên 42 ấp (thôn), 14 xã, 7 huyện và 5 tỉnh với tổng số cây được bình tuyển 21.268 cây. Trong đó tập trung ở 2 tỉnh Bến Tre và Bình Định.
- Bến Tre: 8.087 cây - Trà Vinh: 3.300 cây
- Tiền Giang: 3.427 cây - Bình Định: 5.244 cây
- Khánh Hòa: 1.188 cây
Danh sách các cây dừa được bình tuyển đã được giao cho các địa phương để tiếp tục theo dõi, thu mua trái để ươm và cung cấp cho nông dân
|