Nguyễn Văn Minh

1. Mở đầu

Cây Dó bầu là cây tạo Trầm hương và kỳ nam đã có lịch sử rất lâu  đời ở nước ta. Nhưng gần đây việc quan tâm đến phát triển cây này là vấn đề thời sự, vì một phần do lợi nhuậm kinh tế cao do nguồn khai thác trầm hương tự nhiên đã cạn kiệt, một phần có những kỹ thuật tạo trầm từ các cây dó bầu trồng trong vườn nhà bước đầu cho hiệu quả kinh tế .

Ba, bốn năm gần đây, trồng cây dó để tạo trầm hương đã phát triển ở nhiều vùng trong cả nước. Từ thực tiễn của nhà nông và nghiên cứu của khoa học đã thu được kết quả bước đầu rất khả quan, mở ra hướng phát triển ngành sản xuất trầm hương nhân tạo ở Việt Nam. Tuy nhiên, trồng cây dó, tạo trầm hương còn quá mới mẽ, lạ lẫm với nhiều người và xung quanh điều này còn nhiều ý kiến khác nhau.

2. Hiệu quả và triển vọng

       2.1. Hiệu quả:  Dó bầu là cây đa dụng, có thể cho những sản phẩm như:
             + Gỗ làm đồ gia dụng, làm bột giấy, bột nhang;
             + Lá làm dược liệu;
             + Vỏ làm sợi;
             + Sản phẩm chính của cây dó bầu là trầm hương, phần có giá trị nhất. Hiệu quả kinh tế của trồng cây dó bầu, tạo trầm hương, chế biến, xuất khẩu rất khả quan.

        - Trường hợp bán cây dó nguyện liệu (cây dó trồng đã trưởng thành: đường kính thân 18-20cm, cao 5-6 m,  trọng  lượng  bình  quân 100kg  tươi/cây, khỏang 7-8 năm tuổi), chưa tạo trầm (người mua sẽ tạo trầm),  giá  hiện  nay l à  500.000 đồng/cây. Nếu 1 ha trồng thuần lọai khỏang 1.300 cây (tỷ lệ sống 80% ~ 1.000 cây   khi   bán)  thì  doanh thu sẽ là 500 triệu, trừ chi phí trồng, chăm sóc, bảo vệ và phí tổn vốn khỏang  50  triệu, thu nhập trước thuế là 450 triệu/ha/CKSX 10 năm (giá trị tạo ra bình quân 50 triệu/ha/ năm).

        - Trường  hợp  bán  cây dó đã tạo trầm hương (thời gian tạo trầm khỏang 2 năm) lượng trầm hương thu được bình quân 1 kg lọai 5/cây,giá bán 100 USD/kg (khỏang1,5 triệu/kg) thì 1 ha trồng thuần lọai có doanh  thu  là 1,5 tỷ  đồng, trừ chi phí đầu tư (kể cả chi phí vốn) khỏang 540 triệu, thu nhập trước thuế là 960 trtiệu/ha/CKSC 10 năm (giá trị tạo ra bình quân 150triệu/ha/năm).
         - Trường hợp sử dụng tòan bộ cây dó đã tạo trầm để chưng cất tinh dầu (mức tiêu hao 5.000 kg cây dó  tươi  đã  tạo  trầm  cho  1 lít dầu), và  giá  bán 6.000 USD/lít (khỏang 90 triệu đồng), thì giá trị tạo ra khỏang  1,8 tỷ/ha, trừ chi phí khỏang 600 triệu, thu nhập trước thuế khỏang 1,2 tỷ/ha/CKSX 10 năm (giá trị tạo ra bình quân 180 triệu/ha/năm).
           Một số tính  tóan về chi phí và hiệu quả các lọai hình kinh doanh:

                              Bảng tính chi phí trồng, chăm sóc và tạo trầm cho 1 ha

                      Bảng tính doanh thu và thu nhập trước thuế các lọai hình KD cho 1 ha

             Ngòai hiệu quả kinh tế trực tiếp, trồng cây dó bầu tạo trầm hương  còn:
       + Tạo  công  ăn  việc  làm  cho  người  lao  động, mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho nông thôn, vùng sâu vùng xa;
       + Tạo nguồn nguyên liệu cho phát triển công nghiệp chế biến tinh dầu, công nghiệp hương liệu, mỹ phẩm và dược phẩm.
       + Tạo nguồn hàng xuất khẩu giá trị lớn, hiệu quả cao.
       + Tăng độ che phủ của rừng, chống xói mòn đất, giữ nước, bảo vệ môi trường.
       + Bảo  tồn  và  phát triển  lòai cây đặc hữu, qúy hiếm, có giá trị đặc biệt về khoa học và kinh tế của nước ta.
        Đó còn là sự phù hợp của quy luật sản xuất đi đôi với bảo vệ môi trường, kết hợp lợi ích trước mắt với  lợi ích lâu dài, làm giàu trên cơ sở khai thác và tái tạo lợi thế đặc hữu, ưu việt của tài nguyên Quốc gia.

          2.2. Triển vọng: Tuy nhiên, triển vọng của việc trồng cây dó, tạo trầm hương, chế biến, xuất khẩu là rất hiện thực và hấp dẫn:
            Một là, trồng cây dó, tạo trầm hương, chế biến, xuất khẩu, hiệu quả kinh tế rất cao. Đây là động lực trực tiếp thúc đẩy các tổ chức và cá nhân đầu tư vào ngành SX mới này. Thật hấp dẫn và lý tưởng đối với sản xuất lâm nghiệp khi một ha trồng cây dó, tạo trầm hương có thể làm ra giá trị  1,5 - 1,8 tỷ đồng/CKSX 10 năm, bình quân gía trị tạo ra 150 -180 triệu ha/năm, trong đó lợi nhuận từ 50 - 60 %.

            Hai là, sản phẩm trầm hương, nhất là tinh dầu có thị trường tiềm năng rộng lớn vì đó là là nguyên liệu có nguồn gốc thảo dược qúy hiếm mà ngành  hương liệu - mỹ phẩm hướng tơi để cho ra những sản phẩm nước hoa, mỹ phẩm được coi là người bạn vĩnh hằng của sắc đẹp và sự quyến rũ của phụ nữ, nhất là tầng lớp phụ nữ  thượng lưu, có thu nhập cao…. Các ngành đông y, dược phẩm, các lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, đặc biệt là Hồi giáo và Phật giáo, có nhu cầu sử dụng trầm hương ngày càng nhiều. Đây chính là thị trường hiện thực, lý tưởng, có khả năng thanh tóan nhanh của ngành SX  trầm hương nhân tạo nước ta.

           Ba là, sự khan hiếm về nguồn cung cấp trầm hương (thiên nhiên cạn kiệt, sự phục hồi tự nhiên hết sức lâu dài ) làm cho giá cả có xu hướng ngày càng tăng. Điều này thật sự có lợi cho ngành SX trầm hương nhân tạo. Một điều hết sức may  mắn  là cây dó bầu cho trầm hương nhiều và tốt chỉ có ở nước ta và một vài rất quốc gia (Campuchia, Lào). Đó là lợi thế so sánh hết sức quan trọng .Từ kinh nghiệm thành công bước đầu về trồng cây dó, tạo được trầm, cùng với khát khao làm giàu, tính năng động sáng tạo của người Việt Nam,  có sự quan tâm chỉ đạo của Chính phủ, sẽ là cơ hội cho ngành SX trầm hương nhân tạo nước ta phát triển .                                  

3. Kết quả và hạn chế

    3.1. Kết quả

    - Được sự ủng hộ của chính quyền ở các tỉnh cùng với sự tích cực của người dân, đã đưa diện tích trồng cây dó bầu đến cuối năm 2006 lên gần 18.000ha trên 23 tỉnh trong nước.

    - Có nhiều buổi hội thảo ở các huyện, tỉnh kết hợp với Hội trầm hương VN, giúp cho nông dân muốn trồng cây dó có định hướng tốt trong việc trồng cây dó bầu.

    - Có nhiều đề tài khoa học, dự án ở nhiều tỉnh cho cây dó bầu phát triển bền vững trong thời gian tới.

     - Nhiều công ty, trang trại đã mạnh dạn đầu tư trồng cây dó bầu với diện tích hàng trăm ha trên các tỉnh Tây nguyên và vùng Đông Nam bộ.

     - Nhiều nghiên cứu tạo trầm, chưng cất tinh dầu đã được thử nghiệm và theo dỏi. Bước đầu cho thấy nhiều kết quả khả quan trong việc cấy tạo trầm ở nhiều cá nhân và công ty trong cả nước.

    - Việc tạo nhiều sản phẩm từ cây dó tạo trầm đã tạo những lối ra tốt cho việc phát triển trồng cây dó bầu, hướng đi này cũng đã thu hút nhiều lao động dư thừa ở vùng nông thôn.

     - Qua tiếp xúc một số công ty trong và ngòai nước, cho thấy thị trường tiêu thụ trầm, tinh dầu trầm, nhang trầm… trong vòng 5-10 năm tới còn rất lớn

    3.2. Những hạn chế

-         Cây dó có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau, nhưng trong năm qua nhiều trang trại, nhiều hộ nông dân chưa hiểu rỏ việc trồng cây dó phải nắm vững  quy trình trồng và chăm sóc, nhất là trong hai năm đầu. Do đó nhiều trang trại, nông dân khi trồng đưa đến tỷ lệ cây trồng sống rất thấp có nơi chỉ còn dưới 15 - 20% cây trồng còn sống. Đã gây thiệt hại kinh tế rất lớn cho người trồng cây dó.

      - Kinh nghiệm cho thấy nên:

            *  Chuẩn bị cây giống tốt (Cây sang bầu mới cho ra rễ tốt).

            *  Chuẩn bị hố trồng đúng quy cách.

            *  Xử lý hố trồng bằng Basudin hột ngừa mối.

            *  Trồng sớm vào đầu mùa mưa (tránh trồng vào cuối mưa)

            *  Sau khi trồng sau 1-2 tháng cây không phát triển, nên thay cây giống dự trử.

Cây dó có thể trồng thuần nhưng nếu không có điều kiện chăm sóc hoặc những nơi thiếu nước thì không nên trồng thuần. Việc trồng xen trong vườn nhà, trong cây trồng có hiệu quả kinh tế thấp hoặc các loại cây công nghiệp dài ngày, vườn tiêu… là điều kiện tốt nhất cho cây dó phát triển và đạt tỷ lệ sống cao.

           Phần lớn người trồng cây dó hiện nay ít bón phân hữu cơ, thường trồng chay, dẩn tới cây Dó không hoặc chậm phát triển trong thời gian đầu, nên cây khó khả năng chống chịu sau mùa mưa nếu không có nước tưới. Nên bón phân hữu cơ  từ 5-10kg/hố  trước khi trồng khoảng 7 ngày,

4. Kết Luận và đề nghị

    4.1. Kết luận

- Việc phát triển cây dó trong những năm qua rất lớn, với những mục tiêu tốt, nhất là có sự trợ giúp lớn của chính quyền địa phương và sự hưởng ứng mạnh của nông dân.

- Nhu cầu tiêu thụ trầm hương và tinh dầu trầm trên thế giới hiện nay rất lớn, lượng cung cấp chỉ đạt khoảng 40% nhu cầu. Do đó trong 5-10 năm tới việc tiêu thụ các sản phẩm từ cây dó tạo trầm trong vườn nhà là không đáng lo.

- Việc trồng cây dó cần vững quy trình trồng và chăm sóc

- Việc tạo trầm cho cây Dó có kết quả tốt qua nhiều thử nghiệm tại các trang trại và công ty kinh doanh trầm.

- Cây dó có thể thay thế dần các cây trồng hiệu quả thấp bằng xen canh vào sau 2-3 năm, mới phá bỏ vườn cũ. Không nên phá tòan vườn để trồng thuần cây dó, ảnh hưởng đến kinh tế.

   4.2. Đề nghị

Mặc dù triển vọng của việc trồng cây dó tạo trầm hương, chế biến, xuất khẩu rất hiện thực và hấp dẫn như:

-         Tuy là cây trồng mới nhưng sẽ tạo hiệu quả kinh tế cao >100triệu/ha/năm.

-         Sản phẩm trầm hương, nhất là tinh dầu trầm có thị trường lớn là nguyên liệu cho ngành mỹ phẩm cao cấp, dược liệu quý hiếm, cả trong tín ngưỡng.

-         Sự khan hiếm về nguồn cung cấp trầm hương.

         Từ những triển vọng của cây dó, xin có một số đề nghị sau:

       1. Có những biện pháp để quản lý cây giống đúng tiêu chuẩn.

       2. Phát triển trồng cây Dó nên tiến hành từng bước, cần có chủ trương chính sách trợ giúp của Nhà nước và địa phương đồng bộ.

       3. Các Công ty kinh doanh trong lảnh vực cây dó- tạo trầm… cần có sự phân công rỏ ràng, tránh ôm nhiều khâu tạo ra sự cạnh tranh không lạnh mạnh dễ gây thất bại.

       4. Cần tạo nhiều mặt hàng sản xuất từ cây dó, trầm như tạo trầm rục, sản phẩm mỹ nghệ đặt trưng VN…

      5. Mở rộng thị trường thế giới nhất là các nước Trung Đông muốn vậy cần có một thương hiệu cho sản phẩm trầm Việt Nam.

      6. Cuối cùng để một cây trồng phát triển tốt, lâu dài và có hiệu quả kinh tế cao vào cơ cấu cây trồng trong nền nông nghiệp VN cần phải có sự giúp đở của Nhà nước nhất là khâu vốn.

§                     Nghiên cứu kỹ  thuật cấy tạo trầm có lợi ích kinh tế cao nhất.

§                     Tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho các nhà máy chưng cất tinh dầu trầm trên cả nước.

§                     Tạo hành lang pháp lý cho sản xuất - xuất khẩu

§                     Tìm các đối tác uy tín thu mua trầm và tinh dầu trên thế giới.