Nguyễn thị Lệ Thủy & cộng sự – Trung tâm Thực nghiệm Đồng Gò

I. MỞ ĐẦU

Nhu cầu giống dừa lai để trồng hiện nay trong nhân dân là rất cao do hiệu quả kinh tế của dừa lai cao gấp nhiều lần so với dừa địa phương. Một số giống dừa lai phồ biến như PB 121 (lùn vàng Mã Lai x cao Tây Phi) có năng suất gần 200 trái/cây/năm và sản lượng cơm dừa khô (copra) gần 4 tấn/ha, hay giống dừa lai PCA 15-3 (lùn đỏ Mã Lai x cao Baybay) có năng suất cao đến 6 tấn/ha. Trong khi đó, giống dừa Ta - giống dừa cao thương mại phổ biến nhất của Việt Nam chỉ đạt 1,2-1,5 tấn copra/ha trong điều kiện canh tác của nông dân. Do cây dừa là loại cây thụ phấn chéo, việc chọn giống theo phương pháp bình tuyển có một số giới hạn nhất định so với giống dừa được sản xuất theo phương pháp lai tạo. Việc sản xuất dừa lai theo phương pháp này cho phép sản xuất đồng thời nhiều giống dừa lai hoặc sản xuất một giống dừa lai với số lượng lớn ở bất cứ nơi nào có nguồn giống bố, mẹ.

Việc sản xuất và phóng thích một giống dừa lai mới cần thời gian dài từ lúc lai tạo, sản xuất cây con, khảo sát khả năng thích ứng và đánh giá năng suất, thông thường kéo dài từ 15-20 năm. Do đó, việc chọn tạo giống dừa mới và khảo sát các giống dừa lai đã được chọn tạo là một yêu cầu thường xuyên và cấp bách hiện nay khi mà cây dừa đang khẳng định được tính hiệu quả về các mặt kinh tế, xã hội và sinh thái so với nhiều loại cây trồng khác.

II. CÁC GIỐNG DỪA LAI ĐÃ ĐƯỢC SẢN XUẤT TẠI TRUNG TÂM THỰC NGHIỆM ĐỒNG GÒ

* CÁC PHƯƠNG PHÁP CHỌN TẠO GIỐNG DỪA ĐANG ÁP DỤNG

1. Phương pháp bình tuyển giống

Cơ sở của phương pháp bình tuyển giống là chọn lọc các cá thể dừa trong quần thể có biểu hiện vượt trội về kiểu hình (về sinh trưởng phát triển, năng suất, khả năng thích nghi …) so với các cá thể khác trong cùng điều kiện canh tác. Ưu điểm của công tác này là chọn lọc nhanh, cung cấp được số lượng lớn các trái giống đủ tiêu chuẩn, các cây giống đã thích nghi được với các điều kiện sinh thái. Đối với cây mẹ được bình tuyển chỉ thu những trái giống phát triển bình thường, không có dấu hiệu sâu bệnh, đang trong giai đoạn chín sinh lý (vỏ đã chuyển sang nâu từng phấn hoặc toàn phần) từ các cây dừa giống được bình tuyển.

2. Phương pháp thụ phấn nhân tạo:

Phương pháp thụ phấn nhân tạo được áp dụng tại Trung tâm Đồng Gò theo nguyên tắc mỗi phát hoa của cây mẹ sẽ được khử đực, bao lại bằng các loại bao cách ly chuyên dùng trước khi hoa cái nở để tránh sự lẫn tạp của nguồn phấn từ bên ngoài. Hoa cái sau đó sẽ được thụ bằng nguồn phấn (cây bố) xác định trước. Nguồn phấn bố được thu từ cây dừa bố cũng trong điều kiện cách ly hoàn toàn, phấn sau khi được tách ra sẽ được sử dụng ngay hoặc trữ ở điều kiện -200C (âm 200C) để sử dụng dần.

Lượng phấn sử dụng cho mỗi phát hoa là 0,25g/ phát hoa cho ba lần phun phấn, mỗi lần cách nhau hai ngày. Do lượng phấn phun rất ít nên phấn thường được trộn với bột talc với tỉ lệ 1:16 để tạo sự dễ dàng cho thao tác phun phấn và phấn sẽ phân bố đều trên phát hoa. Sau khi toàn bộ hoa cái được thụ phấn (nuốm hoa cái đã khô và chuyển sang màu nâu) bao cách ly sẽ được tháo ra. Thường tỉ lệ đậu trái của dừa lai được thực hiện theo phương pháp thụ phấn nhân tạo dao động trong khoảng 15%. Tỉ lệ đậu trái này tương đối thấp, để cải thiện điều này phương pháp thụ phấn trợ lực cũng được áp dụng trong chọn tạo giống dừa.

Từ bộ sưu tập giống dừa hiện có với hơn 45 mẫu giống tại Trung Tâm thực nghiệm Đồng Gò, đã có 15 giống dừa trong nước và nhập nội được sử dụng cho công tác chọn tạo ra 11 giống dừa lai mới:

1. ĐG 1 (Ẻo nâu x Ta xanh)

2. ĐG 2 (Tam Quan x Ta xanh)

3. ĐG 3 (lùn đỏ Sri Lanka x cao Tây Phi)

4. ĐG 4 (lùn vàng Sri Lanka x cao Tây Phi)

5. ĐG 5 (lùn vàng Ghana x cao Bago Oshiro hay Hijo)

6. ĐG 6 hay PCA 15-1 (lùn xanh Catigan x cao Laguna)

7. ĐG 7 hay PCA 15-2 (lùn đỏ Malaysia x cao Tagnanan)

8. ĐG 8 hay PCA 15-3 (lùn đỏ Malaysia x cao Baybay)

9. JVA 1 (lùn vàng Mã lai x cao Bago Oshiro hay Hijo)

10. JVA 2 (lùn đỏ Mã lai x cao Bago Oshiro hay Hijo)

11. PB121 (lùn vàng Mã lai x cao Tây Phi)

Trong đó có 3 giống lai PB 121, JVA1 và JVA2 đã được Nhà nước công nhận khu vực hóa và đang được sản xuất tại Trung tâm Đồng gò và Trung tâm Trảng bàng. Các giống dừa lai còn lại đang được khảo nghiệm trên diện rộng để sớm có kết luận đưa ra sản xuất./.